Leczenie depresji w ciąży jest jednym z wielu tematów martwiących przyszłe mamy. Aby rozwiać wiele niepotrzebnych mitów warto zapoznać się z wytycznymi specjalistów dotyczących farmakoterapii depresji.

O depresji

Należy zaznaczyć, że nie ma wiarygodnych badań, które potwierdzałyby zależność między ciążą a depresją. Dostępne są pojedyncze badania, które mogą sugerować korelację między niechcianą ciąża a wystąpieniem objawów epizodu depresyjnego, jednak dotyczą one jedynie wybranej, odległej kulturowo populacji. W tym miejscu warto zauważyć, że wszystkie informacje o nowych badaniach klinicznych powinniśmy weryfikować w niezależnych, naukowych źródłach. Uproszczona zasada mówi, że im większa próba badawcza, dłuższy czas trwania i zróżnicowanie uczestników badania pod względem wieku, płci, rasy, czy narodowości, tym publikacja wiarygodniejsza. Podobne reguły dotyczą także badań z dziedziny psychiatrii.

Z drugiej strony, macierzyństwa nie można także traktować jako leku na już zdiagnozowaną depresję. Wahania hormonalne w ciąży sprawiają, że niektóre z objawów mogą być bardziej nasilone niż zazwyczaj. Jednocześnie obecna wiedza medyczna pozwala kobietom wyrażającym chęć posiadania dzieci na spełnienie tego życzenia, przy równoczesnej dobrej kontroli objawów depresyjnych. Lekarz psychiatra czy ginekolog nie powinien odradzać pacjentce macierzyństwa, o ile nasilenie objawów w danym momencie nie zagraża zdrowiu lub życiu kobiety. W państwach zachodnich, do których pod względem standardów opieki zdrowotnej należy także Polska, samobójstwo jest główną przyczyną śmierci matek.

Diagnoza depresji w trakcie ciąży stawiana jest przez lekarzy na podstawie tych samych kryteriów, co dla ogółu populacji. Epizod depresyjny, według uznawanej w Polsce klasyfikacji chorób ICD-10, powinien trwać co najmniej 2 tygodnie. Wśród objawów wyróżniono m.in. obniżenie nastroju, utrata zainteresowań, spadek energii, a także osłabienie koncentracji, czy poczucie winy lub myśli samobójcze.

Leczenie depresji

W każdym przypadku rozpoznania depresji lekarz powinien zaproponować leczenie odpowiednie do ciężkości choroby. W Polsce własne rekomendacje opracowało Polskie Towarzystwo Psychiatryczne. Według tych zaleceń, początkową formą leczenia łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń depresyjnych w ciąży jest psychoterapia. Jeśli kobieta stara się o dziecko, nie powinna odstawiać dotychczas branych leków bez konsultacji z lekarzem.

W przypadku ciężkich epizodów depresyjnych lekarz każdorazowo musi rozważyć potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu. Gdy jednak depresja jest nasilona, nie powinien wstrzymywać podania lub przepisania odpowiedniego leku. Należy odpowiednio uświadomić pacjentkę i jej najbliższych, że ryzyko odstawienia farmakoterapii przewyższa ewentualne skutki uboczne wynikłe z leczenia. Wśród leków antydepresyjnych stosowanych w okresie ciąży wyróżniamy:

  • Trójcykliczne/trzypierścieniowe leki przeciwdepresyjne (skrót: TCA lub TLPD)
  • Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI)
  • Inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI)

Dobór leczenie jest indywidualnym wyborem specjalisty i zależy od klinicznej oceny stanu zdrowia, doświadczeń lekarza, ale również preferencji pacjentki. Każdorazowa zmiana dawki czy leczenia wymaga uprzedniej konsultacji. W przypadku stosowania przez pacjentkę leczenia farmakologicznego przed zajściem w ciążę, psychiatra powinien rozważyć stopniowe odstawienie leków i zamianę ich na psychoterapię, jeśli epizod depresyjny ma łagodne bądź umiarkowane nasilenie. O ile stan zdrowia kobiety na to pozwala, warto ograniczyć ilość leków, by minimalizować ryzyko skutków ubocznych i ewentualnych interakcji. Wytyczne polecają próbę odstawienia medykamentów w pierwszym trymestrze oraz na około 2 tygodnie przed planowanym terminem porodu. Wymagana jest jednak ocena, czy ewentualne zaprzestanie farmakoterapii nie spowoduje konieczności wzrostu dawkowania w przyszłości lub nie zwiększy ryzyka nawrotu.

Terapia elektrowstrząsami

Jeśli pacjentka nie odpowiada na leczenie farmakologiczne lub cierpi na nasilone myśli samobójcze, należy zaproponować jej terapię elektrowstrząsami. Szczególnie ważną rolę pełni dokładne objaśnienie tej metody leczenia. Społeczny odbiór elektrowstrząsów ciągle kształtowany jest przez filmy i seriale, w których leczenie bohaterów można raczej sprowadzić do tortur. Tymczasem jest to postępowanie, które nie budzi wątpliwości ani specjalistów, ani międzynarodowych towarzystw psychiatrycznych. Elektrowstrząsy są bezpieczne dla pacjenta, bezbolesne, a największe ryzyko wiąże się ze znieczuleniem ogólnym, a nie samą procedurą. Jedynym przeciwwskazaniem bezwzględnym do przeprowadzenia zabiegu jest wzrost ciśnienia śródczaszkowego, a według części ekspertów i ten stan nie dyskwalifikuje pacjenta.

Terapia elektrowstrząsami jest wykonywana we wszystkich liczących się ośrodkach leczenia zaburzeń psychiatrycznych, które mają dostęp do zespołu anestezjologicznego. Liczne badania pokazują, że terapię elektrowstrząsową cechuje też największa skuteczność w leczeniu depresji lekoopornej (w porównaniu do wszystkich dostępnych form leczenia). Do skutków ubocznych należą przemijające zaburzenia pamięci, które ustępują w okresie do pół roku od zakończenia leczenia. Sama procedura polega na wywołaniu krótkotrwałego, około półminutowego, napadu padaczkowego. Przeprowadza się ją w seriach, składających się zazwyczaj z 10-12 zabiegów, które wykonuje się 2-3 razy na tydzień.

W przypadku pacjentek ciężarnych, żadne z badań nie wykazało ryzyka poronienia lub przedwczesnego porodu. Nie zaobserwowano też negatywnego wpływu terapii na sam płód. Według jednego z badań skuteczność leczenia elektrowstrząsowego u kobiet w ciąży, cierpiących na ciężką depresją, wynosiła około 85%.

Podsumowanie

Depresja występuje nawet u 15% ciężarnych kobiet. Aby zminimalizować ryzyko śmierci kobiety lub jej dziecka po narodzinach oraz przeciwdziałać wystąpieniu ciężkiej depresji lub psychozy poporodowej należy skutecznie leczyć pacjentkę przez cały okres trwania ciąży. Do preferowanych metod w przypadku łagodnej i umiarkowanej depresji należy psychoterapia, zaś w w przypadku cięższych epizodów nieodzowne może stać się leczenie farmakologiczne. Preferowanymi lekami są sertralina lub citalopram, a w razie lekooporności terapia elektrowstrząsowa. Dobra kontrola objawów pozwoli na lepszą adaptację przyszłej matki do nowej roli.

Podziel się

O Autorze

Student V roku medycyny Collegium Medicum w Bydgoszczy

Komentowanie wyłączone